مقالات
عید قربان

عید قربان

نویسنده: فاوا فاوا/ﺳﻪشنبه, 30 مرداد,1397/دسته ها: مقالات

رتبه بندی این مطلب:
بدون رتبه

در آستانه عید قربان هستیم، می توان گفت: تمامی اعیاد از منظری «عیدقربان» می باشند.

خویش فـربه می نمائیم از پی قربـان عـیـد          آن قصاب عاشقان بس خوب و زیبا می کشد

روح ریحی می ستاند راح روحی می دهـد          باز جـان را می ستـانـد جـغد غـم را می کشـد

آن گمان ترسا برد مـومـن نـدارد آن گـمــان    کو مسـیح خویـشتن را بر چلـیـپـا می کـشـــد    

                                                                                                            دیوان شمس

چرا که عید واقعی وقتی است که آدمی از قید و بند تعلّقات آزاد شود و این رهیدگی برای او طلیعه عید و طرب و شادی خواهد بود.

عید هر کس در درون وی بود                           چون عزا آنجاست عیدش کی بود

عید غدیر هم از این منظر معنی پیدا می کند.

گفت هر کس را منم مولا و دوست                   ابن عمّ من علی مولای اوست

کیـــــست مــولا آنکـــه آزادت کــــند                    بـنــد رقـیّـت ز پــایـت برکـــنــــد

                                                                                         مثنوی معنوی ؛دفتر ششم

در احادیث از نماز نیز با عبارت «قربان» یاد شده: «الصلوۀ قربانُ کلّ تقی» و زکوۀ نیز: «انّ الزکوۀجُعلت مع الصلوۀ قرباناً لاهل الاسلام» چرا که نماز و زکوه مفید و موثر در زندگی با مهار نفس و کاستن از دلبستگی به تعلق توامان می باشند

معنــــی تکـبــیر ایـن اسـت ای امـــام                     کای خدا پیش تو ما قربان شـدیم
وقــت ذبــــح ،الله
  اکـــــــبر مـــــیکنـی                    همــــچنیـن در ذبـح نفـس شتنی
تن چو اسماعیل وجان همچون خـلیل
                    کـــرد جــــان  تکبیر بر جسم  نبیل
                                                                            مثنوی معنوی ،دفتر سوم ،ابیات2143-2145

عید قربان در واقع نمادی از ذبح حیوان منفصل بیرونی به نیّت حیوان متّصل درونی می باشد. انسان برخلاف دیگر حیوانات که «نوع اخیر» می باشند، «نوع متوسط» می باشد و خود به اقسام گوناگون تقسیم می شود:

در درون مــــا هزاران گـرگ و خوک               صـالح و ناصـالح و خـوب و خشوک

حکم آن خو راست کو غالبتر است               گر طلابیش از مس آمد آن زر است

 مثنوی معنوی ؛دفتر دوم؛ابیات:1417-1419

فاصله ای که بین انسانهاست هیچ موجودی از آن برخوردار نیست. علی (ع) نیز انسان بود که می فرمود آنقدر نفس خود را به گرسنگی عادت داده ام که وقتی نان خشک می بیند خوشحال می شود از این رو که شاید در حجاز و یمامه کسانی باشند که این مقدار نان نیز برای خوردن نداشته باشند: «و لعلّ فی الحجاز و الیمامۀ من لا طمع لهُ فی القُرص و لا عهد له بالشّبع»، (شاید در حجاز و یمامه کسی باشد که به قرص نان نرسد و یا هرگز شکمی سیر نخورد)، (نهج البلاغه، نامه 45) و کسانی که گرسنگی و تنگی معاش همنوعان خود را می بینند و هیچ تغییری در حالشان پیدا نمی شود یا حداکثر اظهار تاسف می کنند و تمام، آنها هم ظاهراً انسانند ! "نیکوس کازانتزاکیس"در کتاب "تجربه های معنوی"نویسد:اگر می خواهی در همین دنیا بدانی که بهشتی هستی یا نه ببین مشاهده یک انسان گرسنه تو را مبتلا به زخم معده می کند یا نه؟!اگر با دیدن گرسنه ای تو زخم معده گرفتی بدان که بهشتی هستی .

عید قربان، عید انسانیت و آدم شدن است.از منظر قرآن هر حیاتی زندگی انسانی نیست.

از این زندگی، زندگانی نخیزد                که گرگ است و نآید ز گرگان شبانی

                                                                                                                                        حکیم سنایی

زائر خانۀ خدا نیز در مناسک حج، پس از آنکه اعمال عرفه و مشعر را به جای آورد در مِنی قربانی می کند که دیگر از تعلقات نفسانی و حیوانی سبکبار شده است:

این زمان آن جان حیوانی نماند                         جان دیگر بایدش برجا نشاند

پس از ذبح نفس، آدمی به «حیات طیبه» ؛(نحل؛97) احیا می شود.

مُرده شو تا مخرج الحیّ الصمد                       زنده ای زین مُرده بیرون آورد

                                                                       مثنوی معنوی، دفتر پنجم، بیت: 551

    بمیرید بمیرید در این عشق بمیرید                در ایـــــــن عشــــــق چو مردد همه روح پذیرید

    بمیرید بمیرید و زیـــــــن نفس ببرید                که این نفس چو بندست و شما همچو اسیرید

    یکی تیشه بگیرید پی حفـــره زندان                چـــــو زندان بشکستید هـمـــــه شـاه و امـیـرید

    بمیرید بمیرید بــــــه پیش شـــه زیبا                بر شـــــــــاه چو مردیـــــد همه شــاه و شهیری

    بمیرید بمیرید و زیــــــــــن ابــر برآیید                چـــــــــو زیـــــــــن ابر بــــــرآیید همه بدر منیرید /  دیوان شمس 

و در غزلی دیگر:

    پیر و جوان گـر خورد آب حیات                  مرگ بر او نافـــذ و میسـور نیست / دیوان شمس

حضرت ابراهیم (ع) پیامبر عظیم الشأن خداوند از امتحانات دشوار و مرد افکن سربلند می آید. در آتش می افکنند: «فالقوه فی الجحیم»، (صافات، 97) و خدا آتش را بر وی گلستان می کند. «یا نار کونی برداً و سلاماً ما علی ابراهیم»،(انبیا؛70) و تمام امتحانات را به اتمام می رساند:«و اذا ابتلی ابراهیم ربّه بکلمات فاتمهُنّ»، (و چون ابراهیم را پروردگارش به شعائری چند آزمود و او آنها را به انجام رساند)، (بقره، 124) تا اینکه سزاوار آراسته شدن به کسوت امامت گردید: «قال انّی جاعلک للناس اماماً»، (بقره، 124) در دوران سالخوردگی خواب می بیند که فرزند را سر می بُرَد و حکایت با پسر مطرح می کند که: «یا بُنیّ انی اَری فی المنام اَنّی اَذبحک» ، (ای فرزندم! من در خواب می بینم که تو را سر می بُرم)، (صافات، 102) و نظروی را می پرسد که چه می بینی و می گوئی: «فانظر ماذا تری»، (صافات، 102) پسر نیز در پاسخ می گوید: «یا ابت افعل ما تؤمرستجدُنی ان شاء الله من الصابرین»، (ای پدر آنچه فرمانت داده اند، انجام بده که به زودی مرا به خواست خداوند از شکیبایان خواهی یافت)، (صافات، 102)

کاری نداریم ای پدر جز خدمت ساقی خود     ای ساقی افزون ده قدح تا وارهیم از نیک و بد /  دیوان شمس

در قرآن سخن اسماعیل (ع) با عبارت «ستجدنی» آمده است که دلالت بر رعایت منتهای ادب و لحاظ توحید افعالی می کند. پس هر دو تسلیم امر حق می شوند و ابراهیم (ع) صورت فرزند به خاک  می نهد: «فلمّا اسلما و تلّه للجبین»، (صافات، 103). «و نادیناه ان یا ابراهیم قد صدّقت الرّویا انّا کذلک نجزی المحسنین، انّ هذا الهو البلاءُ المبین»، (ندایش دادیم که ای ابراهیم! رؤیایت را به حقیقت تصدیق کردی، ما بدینسان نیکوکاران را جزا می دهیم، بیگمان  این آزمونی آشکار است)، (صافات، 103-104) نکته قابل تامّل اینکه می فرماید: «قد صدّقت الرّویا» از ظاهر آیه، خواب وقتی تصدیق می شد که ابراهیم فرزند را ذبح می کرد ولی بدون این عمل رویا به حقیقت پیوسته و گوئی مراد خدا هم نه قربانی شدن فرزند که بیشتر و پیشتر از آن قربانی شدن خود ابراهیم (ع) بود.

محبّت واقعی محبّ نسبت به محبوب وقتی تحقق می یابد که آنچه در سر دارد بنهد و آنچه در کف دارد بدهد و دل را از هر تعلقی به غیر محبوب تهی سازد. سعدی گوید:

سلسله موی دوست حلقه دام بلاست           هر که در این حلقه نیست فارغ از این ماجراست

گر بزنندم به تیغ، در نظـرش بی دریـــغ            دیدن او یــک نظـــر صــــــد چو منـش خونبـهاسـت

گر برود جان ما، در طلب وصل دوسـت            حیف نباشد که دوست، دوستتر از جان ماســـــت

و نیز:
 

در ضمیر ما نمی گنجد به غیر دوست کس    هر دو عالم را به دشمن ده که ما را دوست بس

ابراهیم در آزمونی بزرگ و آشکار محبّت فرزند را نیز از دل بیرون کرد تا جائی برای غیرخدا باقی نماند و این اثبات استحقاق برخورداری از خلعت «خلُت» است که حقّاً بر او زیبنده بود. ای ابراهیم! ببین آیا می توانی جهت کسب رضای من و تسلیم در مقابل خواستۀ من حتّی از جگر گوشه ات هم بگذری؟ و ابراهیم نیز گذشت.
 

کیست که او بنده رای تو نیست                    کیست که او مست لقای تو نیست / دیوان شمس

«و فدیناه بذبح عظیم»، (و به جای او قربانی بزرگی را فدیه پذیرفتیم)، (صافات، 107)

در کتاب «عیون اخبار رضا»، از امام رضا (ع) نقل شده است که مراد از «ذبح عظیم» امام حسین (ع) می باشد و پس از آن خداوند ابراهیم (ع) را به «اسحاق» بشارت می دهد: «و بشرناه باسحاق نبیّاً من الصالحین»، (صافات، 112) باز نکته ای ارزشمند در آیات مربوط به ابراهیم (ع) و فرزندانش: در آیات پیشین وقتی خداوند دعا و خواستۀ ابراهیم (ع) را بیان می فرماید که عرض می کند: «ربّ هب لی من الصالحین» در ادامه می فرماید: «فبشّرناه بغلام حلیم»، (صافات، 100-101) او را به فرزندی «حلیم و بردبار» بشارت دادیم ولی در مورد صالح (ع) بر حلم و بردباری او اشاره نشده است.

هر کس برای خود اسماعیلی دارد که از وی دل می بَرد و جا را بر محبّت محبوب ازلی تنگ می سازد و باید صادقانه هر آنچه و هر آنکه دل می برد را یافت «هرچه غیر اوست استدراج توست» و فرا افکند.

پاسبان حرم دل شده ام شب همه شب          تا در این پرده جز اندیشه او نگذارم

حافظ در بیتی دیگر گوید:

مرید پیر مغانم ز من مرنج ای شیخ              چرا که وعده تو کردی و او به جا آورد

از اهل معرفت نقل شده است که: تطبیق دقیق این بیت، اینگونه است که مراد از شیخ، حضرت ابراهیم علیه السلام می باشد و پیر مغان حضرت امام حسین (ع) می باشد ابراهیم (ع) وعده کرد ولی حسین (ع) در قربانگاه کربلا وعده را عملی ساخت: «وعده تو کردی و او به جا آورد».

 

تعداد نمایش ها (33)/نظرات (0)

نوشتن یک نظر

نام:
ایمیل:
نظر:
افزودن نظر

نام شما
ایمیل شما
عنوان
پیام خود را وارد کنید ...
x
Search
آمار بازدید
دی ان ان