مقالات
شهریار

شهریار

نویسنده: فاوا فاوا/ﺳﻪشنبه, 27 شهریور,1397/دسته ها: مقالات

رتبه بندی این مطلب:
بدون رتبه

در سالروز وفات استاد شهریار هستیم که به تشبیه استاد دکتر سید منوچهر مرتضوی آخرین حلقه از زنجیره شاعران بزرگ و ماندگاریست که با فردوسی شروع می شود؛ در رویکرد عارفانه با عطار و مولانا به اوج می رسد؛ سعدی و حافظ در غزل کیمیاگری می‌کنند و نهایتا این سلسله به شهریار می رسد .

شهریار تنها شاعر بزرگ دو زبانه‌ایست که در هر دو زبان ترکی و فارسی در اوج سخن می گوید.

شهریار اقلیم سخن را ویژگی های ارزشمندی است که ذیلا به چند مورد از آنها به اختصار اشاره می شود:

1_شهریار در استفاده از اصطلاحات عامیانه فارسی و کاربست الفاظ معمولی به زیباترین صورت از جهاتی بی نظیرست مثلا در بیت :

 تو سنگدل که لب لعل بذله گو داری                به خنده خنده دلم خون کنی، چه رو داری؟!

شهریار عبارت "چه رو داری" را در زیباترین حالت به کار برده است

یا در بیت:

با عقل، آب عشق به یک جو نمی‌رود            بیچاره من که ساخته از آب و آتشم

"آب به یک جو نرفتن" را به دلنشینی بکار برده است 

همچنین در بیت:

پدرت گوهر خود تا به زر و سیم فروخت              پدر عشق بسوزد که در آمد پدرم

عبارت "درآمد پدرم" به زیبائی بکار رفته است.

مولانا جلال الدین نیز در این عرصه به غایت توانمندست و بعضا اصطلاحات عامیانه را در عمیق ترین حالت بکار می برد نظیر:

لنگ و لوک و خفته‌شکل و بی‌ادب                       سوی او می‌غیژ و او را می‌طلب

                                                                                          مثنوی؛ دفتر سوّم

2_ برخوردار بودن از عزت نفس و مناعت طبع بالا: شهریار در مقاطع مختلف حیات خود در موقعیتهائی قرار گرفته بود که امکان استفاده وافر مادی و اعتباری را برایش فراهم می آورد ولی با بلند نظری به آن موقعیتها بی اعتنائی کرده بود از جمله حدود چهار دهه پیش خانه وسیعی در شمال شهر تهران برایش هدیه می دهند که نمی پذیرد و می گوید من عمرم را کرده ام و خدا روزی فرزندانم را می رساند یا در سالهای آخر عمرش وقتی برایش مساعدت مالی پیشنهاد می شود با بلند نظری در پاسخ می نویسد:

 شاعران را صله از دست امیر ست و وزیر            شهریارش صله از دست خدا می گیرد

3_ رقت قلب و بَکّا بودن: شهریار به گواهی دوستانش نیز به شهادت آثار ضبط شده صوتی و تصویری از وی به راحتی و با مختصر تاثری گریه می کرد و این جاری شدن سریع اشک بر گونه ها فضیلت ارزشمندی است  «چشم گریان چشمه فیض خداست» البته گریه ای که برخاسته از جان و نشات گرفته از معرفت و معنویت باشد نه گریه بخاطر مطلوبات بی ارزش .  از قابلیت های ارزشمند کودکان که با بزرگتر شدن کمرنگ می گردد سهولت در گریه کردن می باشد ؛ در کنار بی کینه بودن و به آسانی خندیدن و...

تا نگرید ابر کی خندد چمن                        تا نگرید طفل کی جوشد لبن

گفت فلیبکوا کثیرا گوش دار                        تا بریزد شیر فضل کردگار

گریهٔ ابرست و سوز آفتاب                           استن دنیا همین دو رشته تاب

آفتاب عقل را در سوز دار                             چشم را چون ابر اشک‌افروز دار

                                                                                   مثنوی ؛ دفتر پنجم

مُرادِ شهریار ؛ لسان الغیب حافظ به زیبائی گوید:

اشک حرم نشین نهانخانه مرا                       زان سوی هفت پرده به بازار می‌کشی

                                                                                                   غزل:459

و این بیت عمیق از خواجه شیراز:

اشکم احرام طواف حرمت می‌بندد                 گر چه از خون دل ریش دمی طاهر نیست

                                                                                                   غزل:70

4_ شهریار  به گفته استاد شفیعی کدکنی شاعری تمام وقت و "از جهاتی" پس از حافظ "شاعرترین" سخنسرای زبان فارسی می باشد. شاعر در تعریف و معنای دقیق نه صِرفا برخوردار بودن از استعداد پردازش سخنان منظوم و آهنگین . شعر در تمام وجود وی جریان دارد و از سویدای جان و دلش بر می آید. شعر برای شهریار جوشش است نه کوشش و سروده هایش جلوه ای فراتر از سخن منظوم و قافیه اندیشانه دارد 

5_شهریار انسانی عاشق می باشد و آنگونه که خود می گوید: عاشق به دنیا آمده است. عشق در شهریار با شیر آمیخته شده و با جانش تنیده شده بود .

نقش مزار من کنید این دو سخن که شهریار          با غم عشق زاده و با غم عشق داده جان

در بیت دیگری خطاب به معشوق گوید:

تو جگرگوشه هم از شیر بریدی و هنوز                   من بیچاره همان عاشق خونین جگرم

و:

دلم شکستی و جانم هنوز چشم براهت               شبی سیاهم و در آرزوی طلعت ماهت 

در انتظار تو چشمم سپید گشت و غمی نیست     اگر قبول تو افتد فدای چشم سیاهت

سخن در باب عشق و عاشقی شهریار مجال وسیعتری می طلبد و منظور فقط اشاره ای بود و گذری

در نگنجد عشق در گفت و شنید                          عشق دریاییست قعرش ناپدید

                                                                                            مثنوی؛ دفتر پنجم

6_شهریار از معدود شاعرانی است که در اغلب گونه های شعری طبع آزمائی و آثار ماندگاری از خود به یادگار گذاشته؛ قالبهائی نظیر غزل؛ قصیده؛ مثنوی؛ رباعی و...

غزلهای دلنشینی گفته و درکنار آنها مثنوی‌های ارزشمندی سروده؛ رباعی‌های حکیمانه ای گفته و حتی در شعر نو نیز سروده هائی مانند "سلام به انشتین" و "ای وای مادرم" دارد که از زیباترین مصادیق شعر نو می باشند.

7_شعریار با ادبیات کهن و معاصر آشنائی عمیقی داشته ؛ همچنین با متون دینی و در رأسشان قرآن و نیز فرهنگ عامه و ادبیات فولکلور آشنا بوده ؛ در منظومه حیدربابا اشرافش به ادبیات فولکلور را به گونه ای خیره کننده نشان داده است.

8_ شهریار با موسیقی ایرانی آشنا بوده و ردیفها و گوشه ها را می شناخت . در مقطعی سه‌تار می‌نواخت و با هنرمندانی مانند صبا ، رضا محجوبی ؛قمرالملوک و... آشنایی داشت .ارتباط  با موسیقی ایرانی و هنرمندان باعث شده بود كه شعرش از طنین و خوش‌آهنگ خاصی برخوردار باشد و در تأثیر نهادن به مخاطب موثرتر افتد .

9_دوران کودکی و نوجوانی شهریار با انقلاب مشروطه همزمان می باشد و این تقارن موجب درک عمیق شهریار نسبت به موضوعات اجتماعی می گردد و در سروده هائی با درونمایه اعتراض آمیز نسبت به اوضاع و احوال نمود پیدا می کند.

10_شهریار ابیاتی دارد که به واقع حد همان است سخندانی و زیبائی را نیز ابیات حکیمانه ای که برای یک عِمر کفایت می کنند و باید به تعبیر سهراب در رگ آنها خیمه زد نظیر:

با دست بسته پای نهادی به روی خاک            یعنی بغیر حرص و غضب نیست حالی ام

با دست باز می روی آخر به زیر خاک               یعنی ببین که می روم و دست خالی ام

یا این عبارات در حیدربابا:

گؤز یاشینا باخان اوْلسا قان آخماز        

اینسان اوْلان خنجر بئلینه تاخماز

اگر به اشک چشم [مظلومان] نگاه [توجه] شود ؛خون [به ناحق] ریخته نمی شود

انسان [واقعی] خنجر و شمیشر [جهت زورگوئی] به خود نمی‌بندد.

 

تعداد نمایش ها (10)/نظرات (0)

نوشتن یک نظر

نام:
ایمیل:
نظر:
افزودن نظر

نام شما
ایمیل شما
عنوان
پیام خود را وارد کنید ...
x
Search
آمار بازدید
دی ان ان