مقالات
روز عرفه، فرصتی مغتنم مانند شب قدر

روز عرفه، فرصتی مغتنم مانند شب قدر

نویسنده: فاوا فاوا/دوشنبه, 29 مرداد,1397/دسته ها: مقالات

رتبه بندی این مطلب:
5/0

"عَرَفه"  روز  دعا ؛ رازگوئی با پروردگار  و نیازخواهی از آن غنیّ بِالذّات و مطلق می باشد ، دعایی که همه سرمایه انسان است. انسان اساساً از خودش چیزی ندارد و فقط مالک دعاست .  امام علی (ع) در دعای کمیل عرض می کند :  "يا سَريعَ الرِّضا اِغْفِرْ لِمَنْ لا يَمْلِكُ إلاّ الدُّعاءَ فَاِنَّكَ فَعّالٌ لِما تَشاءُ "

روی گرد آلود بر زی او که اندر راه او                 آبروی خود بری گر آبروی خود بری

                                                                                              سنائی ؛ قصیده:185

دعا و نيايشِ با معبود از بزرگترين نعمت‌هاي خداوند به بندگان و از منظري نشانة التفاوت و عنايت خداوند به انسان مي‌باشد. در آخر سورة مباركه فرقان مي‌فرمايد: «قُلْ مَا يَعْبَأُ بِكُمْ رَبِّي لَوْلَا دُعَاؤُكُمْ ۖ فَقَدْ كَذَّبْتُمْ فَسَوْفَ يَكُونُ لِزَامًا»، (بگو پروردگار من به شما اعتنايي نمي‌كرد اگر دعاي شما نبود كه شما كافران آيات حق را تكذيب كرديد و به كيفر هميشگي آن گرفتار خواهيد شد)، (فرقان، 77) دعا نشانة اعتناي خداوند به انسان مي‌باشد و اجازة دعا نيز تفضّلي مضاعف از طرف خداوند به انسان. امام سجاد (ع) در ابتداي مناجات الذّاكرين عرض مي‌كند: " إِلَهِي لَوْ لا الْوَاجِبُ مِنْ قَبُولِ أَمْرِكَ لَنَزَّهْتُكَ مِنْ [عَنْ ] ذِكْرِي إِيَّاكَ عَلَى أَنَّ ذِكْرِي لَكَ بِقَدْرِي لا بِقَدْرِكَ وَ مَا عَسَى أَنْ يَبْلُغَ مِقْدَارِي حَتَّى أُجْعَلَ مَحَلا لِتَقْدِيسِكَ وَ مِنْ أَعْظَمِ النِّعَمِ عَلَيْنَا جَرَيَانُ ذِكْرِكَ عَلَى أَلْسِنَتِنَا وَ إِذْنُكَ لَنَا بِدُعَائِكَ وَ تَنْزِيهِكَ وَ تَسْبِيحِكَ إِلَهِي فَأَلْهِمْنَا ذِكْرَكَ فِي الْخَلاءِ وَ الْمَلاءِ وَ اللَّيْلِ وَ النَّهَارِ وَ الْإِعْلانِ وَ الْإِسْرَارِ وَ فِي السَّرَّاءِ وَ الضَّرَّاءِ وَ آنِسْنَا بِالذِّكْرِ الْخَفِيِّ وَ اسْتَعْمِلْنَا بِالْعَمَلِ الزَّكِيِّ وَ السَّعْيِ الْمَرْضِيِّ وَ جَازِنَا بِالْمِيزَانِ الْوَفِيِّ إِلَهِي بِكَ هَامَتِ الْقُلُوبُ الْوَالِهَةُ وَ عَلَى مَعْرِفَتِكَ جُمِعَتِ الْعُقُولُ الْمُتَبَايِنَةُ " ؛(خدايا اگر پذيرش فرمانت بر من واجب نبود هر آينه پاك نگاه میداشتمت از اينكه ذكر تو گويم، چه ذكر من تو را به اندازه كاستى من است نه برازنده كمال تو، شأن و اندازه من چقدر میتواند بالا رود تا ظرف تقديس تو قرار گيرم؟ از بزرگ ترين نعمتها بر ما جارى شدن ذكر تو بر زبان ماست، و اجازه ات به ماست كه تو را بخوانيم و تنزيه و تسبيح گوييم، خدايا پس ذكرت را به ما الهام كن در نهان و آشكار و شب و روز، و پيدا و پنهان، و در خوشى و ناخوشى و ما را به ذكر پنهان مأنوس فرما و به عمل پاكيزه و كوشش پسنديده بكار گير، و به ميزان كامل پاداشمان ده، خدايا دلهاى عاشق شيفته تواند، و خردهاى جداى از هم بر معرفتت گرد آمده اند.)

اذكروني اگر نفرمودي                            زَهرة ياد او كه را بودي؟!

                                                                                   شیخ بهائی

در آيات متعددي از قرآن به دعا و خواستن از محضر خداوند توصيه و تاكيد شده است. در سورة مباركه اعراف مي‌فرمايد: "ادْعُوا رَبَّكُمْ تَضَرُّعًا وَخُفْيَةً ۚ إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُعْتَدِينَ . وَلَا تُفْسِدُوا فِي الْأَرْضِ بَعْدَ إِصْلَاحِهَا وَادْعُوهُ خَوْفًا وَطَمَعًا ۚ إِنَّ رَحْمَتَ اللَّهِ قَرِيبٌ مِنَ الْمُحْسِنِينَ"،‌( خداي خود را تضرّع و نهاني بخوانيد و از حدّ مگذريد كه خداوند متجاوزان را دوست ندارد. و هرگز در زمين پس از آنكه كار آن نظام و سامان يافت به فساد و تباهكاي اقدام نكنيد)،(اعراف، 55-56)

در آخر سوره نيز مي‌فرمايد: "وَاذْكُرْ رَبَّكَ فِي نَفْسِكَ تَضَرُّعًا وَخِيفَةً وَدُونَ الْجَهْرِ مِنَ الْقَوْلِ بِالْغُدُوِّ وَالْآصَالِ وَلَا تَكُنْ مِنَ الْغَافِلِينَ . إِنَّ الَّذِينَ عِنْدَ رَبِّكَ لَا يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبَادَتِهِ وَيُسَبِّحُونَهُ وَلَهُ يَسْجُدُونَ"، (خداي خود را با تضرّع و پنهاني و بدون آنكه صدايت را بلند كني در صبح و شام ياد كن و از غافلان مباش. آنان [ارواح و فرشتگاني] كه در حضور پروردگار تواند، هيچگاه از بندگي او سركشي نكنند و پيوسته به تسبيح و تنزيه و سجده او مشغولند)، (اعراف، 206)

در سورة بقره در آية بسيار لطيف و دلنشيني خطاب به پيامر (ص) مي‌فرمايد: "وَإِذَا سَأَلَكَ عِبَادِي عَنِّي فَإِنِّي قَرِيبٌ ۖ أُجِيبُ دَعْوَةَ الدَّاعِ إِذَا دَعَانِ ۖ فَلْيَسْتَجِيبُوا لِي وَلْيُؤْمِنُوا بِي لَعَلَّهُمْ يَرْشُدُونَ " ، (و چون بندگان من، از [دوري و نزديكي] من از تو پرسند، من به آنان نزديكم هرگاه كسي مرا خواند دعاي او را اجابت كنم، پس بايددعوت مرا پذيرند و به من ايمان آورند باشد كه به سعادت راه يابند)،‌(بقره، 186) آية فوق كه به تعبير مفسّران از اَلطف آيات قرآن مي‌باشد به پيامبر (ص) مي‌فرمايد: وقتي بندگانم از من [و در ارتباط با من] با تو پرسشي مطرح مي‌كنند پس من به آنان نزديكم.

آيه از زبان خداوند بدون واسطه مي‌فرمايد: من نزديكم و نمي‌گويد كه مثلاً: اي پيامبر! به بندگانم بگو: خداوند به شما نزديك است...، ذات اقدس خداوند مي‌خواهد خود با بندگان سخن بگويد و علاقه به سخن گفتن باكسي به دوست داشتن او دلالت مي‌كند. خداوند مي‌فرمايد: من نزديكم، خداوند همواره و همه جا به بندگان نزديك است و اين انسان است كه در موارد زيادي خود را از خداوند دور مي‌سازد:

يار نزديكتر از من به من است                   اين عجب بين كه من از وي دورم

چه كنم با كه توان گفت كه يار                  در كنـــار من و من مهجـورم

                                                                                              سعدي

مولانا جلال‌الدين كه نيايشهايش كم نظير و درس آموزند در بيتي گويد:

با  چنين نزديكيي دوريم دور                       در چنين تاريكيي بفرست نور

خداوند، از ما مي‌خواهد كه دعا كنيم، از وي بخواهيم و بلكه خدا را بخواهيم

اگر تو آنِ من باشي از اين و آن نينديشم           ز كفرآخر چرا ترسم كه تو ايمان من باشي؟!

                                                                                                                    عراقي

خلاف طریقت بوَد کاولیا                                    تمنا کنند از خدا جز خدا

خداوند مي‌فرمايد: "ادْعُونِي أَسْتَجِبْ لَكُمْ إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرِينَ "، ( مرا [با خلوص] بخوانيد تا دعاي شما را اجابت كنم آنان كه از دعا و عبادت اعراض و سركشي كنند زود با ذلت و خواري به دوزخ وارد شوند)،‌(غافر، 60)  

در آية فوق مي‌فرمايد: " إِنَّ الَّذِينَ يَسْتَكْبِرُونَ عَنْ عِبادَتِي سَيَدْخُلُونَ جَهَنَّمَ داخِرِينَ"  مراد از عبادت در اين آيه با توجه به فراز قبلي و سياق آيه،‌دعا مي‌باشد. دعا به عنوان مغز و درونماية عبادت در متون ديني و حديثي توصيف شده و در روايات نقل شده كه: " الدُّعاءُ مُخُّ العِبادَةِ " با توجه به آيه و حديث فوق مي‌توان دريافت كه عبادت بدون دعا، جز پوسته و قالبي ميان تهي نيست و عقوبت كساني هم كه از دعا و نيايش اِبا و استنكاف دارند فرو افتادن در عذاب آتش و خشم و غضب الهي خواهد بود !

 

كسي كه از دعا و مناجات رويگردان است شعله‌هاي انانيت از جانش ريشه مي‌گيرد: "نَارُ اللَّهِ الْمُوقَدَةُ . الَّتِي تَطَّلِعُ عَلَى الْأَفْئِدَةِ ". (هُمزه، 6-7) در همين دنيا خود را از نسيم رحمت و آب حياتِ همجواري و محاوره با خداوند دور ساخته از اين رو در آتش گرفتار است.

عمر و مرگ اين هر دو با حق خوش بوَد                     بي‌خدا آب حيات آتش بوَد

                                                                                     مثنوي معنوي، دفتر پنجم، بيت: 771

يك وقت انسان سلاحش در مواجهة با دشمن آهن است ولي يك وقت سلاح انسان نه آهن كه "آه" است. علّامه حسن‌زادة آملي گويد: الهي! از من آهي از تو نگاهي. آه و اشك انسان در محضر معبود سلاح كارسازي است:

تا نگريد ابــر كي خنـدد چمن                    تا ننالد طفــل كي نوشد لبن

طفل يك روزه همي داند طريق                كه بگـريم تا رسد داية شفيق

گفت فليبكوا كثيراً گــوش دار                   تا بريــزد شير فضل كـردگار

                                                                                 مثنوي معنوي، دفتر پنجم

اگر انسان بتواند با انكسار و شكستگي در محضر معبود حاضر شود اين حضور رهاوردهاي مباركي با خود به همراه خواهد داشت.

خضر اگر در آب كشتي را شكست                  صد درستي درشكست خضر هست

باز علامه حسن‌زاده آملي كه خداوند شفاي عاجل عطايش فرمايد: گويد: الهي! اگر يك بار دلم را بشكني از من چه بشكن بشكني.

امام حسین (ع) ناتوان ترینِ مردم را کسی می داند که از دعا کردن عاجز باشد و می فرماید: " أعجَزُ النَّاسِ من عجزَ عَنِ الدُّعاءِ"؛وسائل الشيعة ؛ج: 7 ص: 27  ) در روز عرفه گرچه روزه گرفتن مستحب است اما اگر موجب ضعف شود و از دعا کردن باز دارد خواندن دعا همراه با تمرکز و نشاط معنوی بر گرفتن روزه تقدم داردروز عرفه مانند شب قدر فرصتی به غایت مغتنم و مبارک برای ترمیم گذشته و ترسیم آینده است انسان می تواند راه صد ساله را در ساعتی با خضوع و انکسار طی کند  ؛ که :" طی شود جادهِ صد ساله به آهی گاهی"  امام حسین (ع) در دعای عرفه که در عصر روز عرفه عرضه شده است، عالی ترین مضامین توحیدی را با دلی پرسوز و چشمانی اشکبار در قالب عبارات بیان می کنددعای عرفه تجلّی خداوند و ظهور گسترده و فراگیر آن ذات مقدس و خفای هرچه غیر او را در پرتو نور حقّ به تصویر می کشد و از : غیر او را به او شناختن و ذاتش را عین شهود و مستغنی از استشهاد دانستن ؛ سخن می گوید. امام حسین (عبا تعدادی از اهل بیت و شیعیان با نهایت خضوع و خشوع؛ در جانب چپ کوه ایستاده ؛ روی مبارک به سوی کعبه می گردانَد ؛ دستها را برابر روی خود قرار داده مانند فقیری که چیزی طلب می نماید ؛ دعای عرفه را می خوانَد : "الْحَمْدُ لِلَّهِ الَّذِی لَیْسَ لِقَضَائِهِ دَافِعٌ وَ لاَ لِعَطَائِهِ مَانِعٌ وَ لاَ كَصُنْعِهِ صُنْعُ صَانِعٍ‏ " ؛(ستایش مخصوص آن خدایى است كه هیچكس در عالم سر از حكم و فرمانش نتواند كشید و بخشش او را منع نتواند كرد و هیچ صانعى در آفرینش مانند صنع او پدید نتواند ساختو عرض می کند : ... "اللَّهُمَّ اجْعَلْنِی أَخْشَاكَ كَأَنِّی أَرَاكَ وَ أَسْعِدْنِی بِتَقْوَاكَ وَ لاَ تُشْقِنِی بِمَعْصِیَتِكَ وَ خِرْ لِی فِی قَضَائِكَ‏ وَ بَارِكْ لِی فِی قَدَرِكَ حَتَّى لاَ أُحِبَّ تَعْجِیلَ مَا أَخَّرْتَ وَ لاَ تَأْخِیرَ مَا عَجَّلْتَ‏اى خدا بمن آن مقام ترس و خشیت از جلال و عظمتت را عطا كن كه گویا تو را میبینم و مرا بتقوى و طاعتت سعادت بخش و بعصیانت شقاوتمند مگردان و قضا و قَدَرت را بر من خیر و مبارك ساز تا در خوش و ناخوش مقدراتت آنچه دیر مى‏خواهى بر من زودتر دوست ندارم و آنچه زودتر مى‏خواهى دیرتر مایل نباشم

" ... اَللّهُمَّ اجْعَلْ غِناىَ فى نَفْسى وَالْیَقینَ فى قَلْبى وَالاِْخْلاصَ فى عَمَلىوَالنُّورَ فى بَصَرى وَالْبَصیرَةَ فى دینىوَمَتِّعْنى بِجَوارِحى وَاجْعَلْ سَمْعى وَبَصَرى اَلْوارِثَیْنِ مِنّى "  ... خدایا قرار ده بى نیازى در نفس من و یقین در دلم و اخلاص در کردارم و روشنى در دیده ام و بینایى در دیـنـم و مـرا از اعـضـا و جوارحم بهره مند کن و گوش و چشم مرا وارث من گردان [ تا دم مرگ سلامت باشند]

اللَّهُمَّ اكْشِفْ كُرْبَتِی وَ اسْتُرْ عَوْرَتِی وَ اغْفِرْ لِی خَطِیئَتِی وَ اخْسَأْ شَیْطَانِی‏ . وَ فُكَّ رِهَانِی وَ اجْعَلْ لِی یَا إِلَهِی الدَّرَجَةَ الْعُلْیَا فِی الْآخِرَةِ وَ الْأُولَى‏ "  اى خدا غمهایم را برطرف و عیبهایم را مستور ساز و از خطاهایم درگذر و شیطانم را بِران و ذِمّه ‏ام [از هر حقی] بِرَهان و در دنیا و آخرت به من عالیترین درجه را عطا فرما

 

 

تعداد نمایش ها (40)/نظرات (0)

نوشتن یک نظر

نام:
ایمیل:
نظر:
افزودن نظر

نام شما
ایمیل شما
عنوان
پیام خود را وارد کنید ...
x
Search
آمار بازدید
دی ان ان