مقالات
دیوارِ کوتاهِ باغاتِ شهر

دیوارِ کوتاهِ باغاتِ شهر

نویسنده: فاوا فاوا/چهارشنبه, 10 مرداد,1397/دسته ها: مقالات

رتبه بندی این مطلب:
5/0

دیوار کوتاه باغات شهر

نگارنده: حسین حمیدی (کارشناس ارشد شهرسازی)

پهنه­های وسیع باغاتی که در شهرها گسترش یافته اند، گنجینه ای برای بقای شهر است و زیست شهروندان از چند بُعد به درختان شهر وابسته است. تنفس هوای مطلوب، جذب آلودگی ناشی از احتراق سوخت خودروها، تأثیر مطلوب بر میکروکلیما و کاهش دما و حرارت در روزهای داغ تابستان و سایه اندازی بر سر شهروندان، ایجاد منظر طبیعی در شهر و اعطای هویت و شاخص بازشناسی به محله ها و خیابان هایی که درختانش از قدمت بالا و گونه شناسی بومی برخوردارند، خواناتر شدن محیط و خلق تصویر ذهنی ماندگار و زیبا برای ناظران در شهر، حفاظت و صیانت از خاک و حفظ آب باران در بافت ها و اجزای درخت و انتقال آن به صورت شبکه ای در زیر زمین و در ارتباط با سایر گیاهان، ... همه مزایای وجود درختانی است که ممدّ حیات هستند و مفرّح ذات.

 

یکی از نظریه های مهم برای حفظ و افزایش درختان و باغات درون شهرها، نظریۀ «باغشهر» است که «ابنزر هاوارد» در اواخر قرن نوزدهم میلادی به تشریح آن پرداخته است. هاوارد در کتاب «باغشهرهای فردا» دغدغه ها و نگرانی هایش را از صنعتی شدن اروپای قرن هجدهم و نوزدهم ابراز نمود و وحشتی که ایجاد شده بود، ناشی از شیوع آلودگی های زیست محیطی در اثر گسترش هر چه روزافزون صنایع پس از انقلاب صنعتی در سال 1769 میلادی بود. اواسط قرن هجدهم میلادی، نقطۀ شروعی بود تا بر تمدن دنیای باستان که در طول سالیان و به تدریج بر وفق تمایلات بشر شکل گرفته بود، مُهر خاتمه بکوبد. رویداد چنان بزرگ بود که دستاوردهای هزاران سالۀ بشر، در مدتی کمتر از 150 سال به ورطۀ سقوط و تباهی افتاد و ترکیب جمعیت سکونتگاه های انسانی را به هم ریخت. روستاها تخلیه شد و شهرها به مرحله ای از انفجار جمعیت رسید که حاصل و دستاورد آن، جز تزلزل پایه های تمدن باستانی بشر نبود. آلودگی به سرعت شهرها را فرا گرفت، ساخت و سازها گسترش رو به تزایدی یافت و تمدن جدید بر مبنای سرعت، سیمان و آلایندگی صنعتی، نمودهای بارز خود را به منصۀ ظهور رساند. تمدن صنعتی هر چه بر سر راهش بود بیرحمانه و با سرعت ناباورانه و غیرقابل وصفی از میان بر می داشت. طبیعت و درختان و باغات شهر که از ویژگی های معماری طبیعت گرای دوره های گذشته بود، در آن روز جایگاه خود را به معماری ماشینی و بی هویت جدیدی می سپرد که هدف اصلی آن انسان نبود، بلکه انسان، خود نیز دستاویز و ابزاری برای تعالی تمدن نوظهوری بود که در قرن نوزدهم، آشفتگی های ناشی از سردرگمی انسان گذشته را در فرمی جدید بروز می داد.

 

در آن برهه، باغشهرهای قرن نوزدهم اروپا و به ویژه کشور انگلستان در حال نابودی بود. «هاوارد» بر آن شد تا با نظریۀ «باغشهر» و با تلاش بر حفظ گنجینه های ارگانیک شهر، نهضت شهر طبیعی پیش از انقلاب صنعتی را زنده نگه دارد و با بسط نظریۀ خود در راستای ایجاد کمربند سبز به منظور جلوگیری از گسترش شهر، در تبیین نگهداشت درختان کوشید. نظریۀ باغشهر به قدری تأثیرگذار و بحث برانگیز بود که لوییز ممفورد (از شهرسازان و تاریخ نگاران شهری برجستۀ قرن بیستم) در باره اش گفته است: «در آغاز قرن بیستم دو ابداع مهم به وقوع پیوست: هواپیما و باغ شهر؛ این هر دو طلایه داران عصر جدید بودند. اولی بشر را قادر به پرواز بر فراز زمین ساخت و دومی مکان زیست نیکوتری را روی زمین به او وعده داد».

 

لازم است امروزه در اقدامات شهرسازی، رویکردهای مدیریتی و در مدل های ارائه شدۀ مفهومی و مبتنی بر علم و تجربیات جهانی، در پاسداشت عناصر ارگانیک و طبیعی شهر بکوشیم و حفظ محیط زیست را به عنوان یکی از حلقه های توسعۀ پایدار شهری، سرلوحه و سرآمد برنامه ریزی شهری نماییم. به قطع یقین، عناصر ارگانیک و طبیعی، پهنه های زراعی و باغات، درختان خطی ممتد در مسیرهای تردد خودروها و پیاده راه ها و در لبه های آب، آرامش حیات را در زیستگاه پرتلاطم، آلوده و پر از تنش های روانی به شهروندان القا می کنند. گمشده در جنگل انبوه ساختمان های بتنی و بیشه زار ماشین های رام نشدنی، جنگلی از درختان و باغاتی از توت و آلبالو می تواند حال شهروندان را خوب کند. باغات شهر علاوه بر مزایای طبیعی، پناهگاه خاطرات و مأمن رویدادهای روانشناختی انسان آشوب زدۀ شهر مدرن است و آثار مطلوب روانی و روحی باغاتی که سرشار از خاطرات و تجربیات مشترک جمعی است، بر انسان شهرنشین پوشیده نیست.

 

برخی اقدامات مهم را می­توان برای احیا و تقویت چهرۀ شهر به واسطۀ باغات انجام داد که از جملۀ آن­ها: تملک باغات و اراضی زراعی داخل محدودۀ شهر توسط شهرداری، تقویت درختان قدیمی و کاشت نهال­های جدید، حفاظت از عناصر قدیمی نظیر دیوارها و بناهای کاهگلی درون باغ، تخریب دیوارهای آجری و جایگزینی این دیوارها با نرده یا سازه­های گیاهی به منظور رؤیت درختان باغ برای رانندگان و عابران پیاده و بهبود روحیۀ مردم، حفاظت و بازسازی انهار موجود در باغ و شنیده شدن صدای آب در محیط باغ، واگذاری باغ و فضاسازی محدود و تجهیز آن توسط بخش خصوصی برای انتفاع مردم، افزایش نظارت و بازرسی از باغات و پیشگیری از تخریب، کاهش مساحت آن­ها و نابودی درختان و اعمال جرایم بازدارنده در راستای حفظ باغات و عناصر طبیعی شهر.

 

با هر ضابطه، مصوبه و برنامه ای که می توان نوشت، برای حفظ درختان قدیمی و خاطره انگیز و اراضی زراعی و سبز شهر بکوشیم و سریعتر به داد باغ هایی برسیم که دچار بی تفاوتی مدیران و مالکانشان گشته اند و ریشه های خشکشان به اندکی آب برای رشد و بالندگی و تداوم حیات شهروندان نیاز دارد. اگر چنین رویکردی برای صیانت از سبزینگی شهر داشته باشیم، در گام های بعد می توان برنامه هایی را برای کاربردی شدن باغات و استفادۀ عموم شهروندان در راستای گسترش فضاهای تفریحی و خاطره انگیز ارائه داد.

 

پایان / ا

 

تعداد نمایش ها (20)/نظرات (0)

نوشتن یک نظر

نام:
ایمیل:
نظر:
افزودن نظر

نام شما
ایمیل شما
عنوان
پیام خود را وارد کنید ...
x
Search
آمار بازدید
دی ان ان